Direct naar de inhoud
test-nummers.nl

Identifiers & validatie · 13 min lezen

Nederlandse kenteken-validatie — alle 14 sidecodes en waarom een RDW-lookup niet genoeg is

Door Alex · Gepubliceerd 24 april 2026

Deel:

Nederlandse kentekens lijken op het eerste gezicht een simpele string van zes tekens met streepjes, maar onder de oppervlakte zit een gelaagd systeem van 14 formaten (de sidecodes), uitgifteregels van de RDW en een reeks verboden lettercombinaties. Wie een kenteken-veld bouwt voor een Nederlandse applicatie — een leasebeheersysteem, een parkeerapp, een verzekeringsportaal — ontdekt snel dat de standaard regex /^[A-Z]{2}-\d{2}-\d{2}$/ slechts één van die formaten dekt. Dit artikel behandelt alle 14 sidecodes, bijzondere categorieën zoals diplomaten-, handelaars- en militaire kentekens, de RDW Open Data API, en een werkende TypeScript-implementatie die het verschil tussen syntactisch geldig en daadwerkelijk uitgegeven verduidelijkt.

1. Wat is een sidecode?

Een sidecode(officieel: kentekencombinatie) is de volgorde van letters en cijfers in een kenteken. De RDW (Rijksdienst voor het Wegverkeer) geeft kentekens per voertuigsoort uit binnen één sidecode, en schakelt over op een volgende sidecode zodra de reeks vol is. Personenauto's hebben sinds 1951 elf sidecodes gehad; sinds 4 juni 2024 krijgen ze kentekens in sidecode 11 (XXX-99-X). Sidecodes 12 tot en met 14 worden onder meer gebruikt voor landbouwvoertuigen, bedrijfswagens en handelaarskentekens.

Belangrijk voor software: een kenteken is pas volledig gespecificeerd als je weet welke sidecode van toepassing is. Het formaat 12-DG-34 (sidecode 3) is syntactisch anders dan DG-12-HJ (sidecode 4). Een generieke regex die alle 14 dekt is mogelijk, maar levert geen informatie over leeftijd of geldigheid.

2. Alle 14 sidecodes

Tabel van alle sidecodes (X = letter, 9 = cijfer). De periodes bij 1 tot en met 11 gelden voor personenauto's; sidecodes 12 tot en met 14 zijn niet voor personenauto's uitgegeven.

SidecodeFormaatPeriode
1XX-99-991951–1965
299-99-XX1965–1973
399-XX-991973–1978
4XX-99-XX1978–1991
5XX-XX-991991–1999
699-XX-XX1999–2008
799-XXX-92008–2013
89-XXX-992013–2015
9XX-999-X2015–2019
10X-999-XX2019–2024
11XXX-99-Xsinds juni 2024
12X-99-XXXlandbouwvoertuigen (2021), lichte bedrijfswagens (2024)
139-XX-999grensverkeer en handelaarskentekens (sinds 2016)
14999-XX-9grensverkeer (2019–2021)

Let op: dezelfde sidecode wordt per voertuigsoort op verschillende momenten gebruikt. Sidecode 10 was bijvoorbeeld al sinds 2008 in gebruik voor bromfietsen en pas sinds 2019 voor personenauto's. De sidecode zegt dus iets over het formaat, niet zonder meer over het bouwjaar of het soort voertuig.

3. Verboden lettercombinaties

Bepaalde lettercombinaties geeft de RDW niet uit. SA, SD en SS worden al sinds 1951 overgeslagen vanwege de Tweede Wereldoorlog; andere combinaties zijn later toegevoegd, zoals afkortingen van politieke partijen. Een selectie:

CombinatieReden
NSBWO2-connotatie (Nationaal-Socialistische Beweging)
SSWO2-connotatie (Schutzstaffel)
KKKRacistische connotatie (Ku Klux Klan)
GVDScheldwoord (godverdomme)
KVTOngewenste afkorting
TBSJuridisch stigma (Ter Beschikkingstelling)
LPFPolitieke partij (Lijst Pim Fortuyn)
PKKKoerdische politieke beweging
PSVNaam van een voetbalclub

Ook losse letters zijn beperkt. De letters C en Q komen niet voor, omdat ze te veel lijken op de letter O en het cijfer 0. Sinds sidecode 4 (1978) worden geen klinkers meer gebruikt (A, E, I, O, U), zodat er geen woorden ontstaan. Op moderne kentekens komen daardoor alleen B, D, F, G, H, J, K, L, N, P, R, S, T, V, X en Z voor, plus de Y in sidecode 4 en M en W als beginletter voor motorfietsen en aanhangwagens.

4. Bijzondere kenteken-categorieën

Naast reguliere kentekens kent Nederland bijzondere kentekens. Een deel gebruikt een gewone sidecode met een vaste beginletter of lettercombinatie; een ander deel wijkt helemaal af. Een selectie:

CategoriePrefix / formaatOpmerkingen
DiplomatenCD-79-31, CDJ-253CD = Corps Diplomatique; CDJ voor het Internationaal Gerechtshof
MilitairKN-12-34, DM-123-BDefensie: beginletters als KA, KL t/m KZ en LM, sinds 2014 ook DM
BromfietsD-123-BB, DBB-01-BBeginletter D of F, in sidecodes 7, 9, 10 en 11
OldtimerDE-12-34Voor auto's van vóór 1973: ongebruikte combinaties uit sidecode 1 (sinds 1988)
Exporttwee groepen van drie tekensWitte plaat met zwarte tekst; een uitvoerkenteken is 14 dagen geldig
HandelaarFH, HF of HAGroene plaat; alleen voor ritten zoals een proefrit

Voor een validator telt de indeling, niet de kleur van de plaat. Wie alleen de huidige sidecode voor personenauto's accepteert, wijst al deze kentekens af. De kleur vertelt wel iets over het gebruik: groene platen horen bij handelaars, witte bij export en uitvoer, en taxi's hebben sinds 2000 een blauwe plaat.

5. Geldig in software versus geregistreerd bij de RDW

Een cruciaal onderscheid: syntactisch geldig is iets anders dan daadwerkelijk uitgegeven. Een string zoals XY-99-ZZ voldoet aan sidecode 4 (XX-99-XX), maar is pas een bestaand kenteken als de RDW het heeft uitgegeven aan een specifiek voertuig. Voor de meeste software-usecases volstaat syntactische validatie:

  • Formulier-validatie: invoer mag geldig ogen, bestaan wordt later gecontroleerd via database-lookup of RDW-API.
  • Testdata-generatie: gebruik kentekens met de vorm van een echt kenteken, bijvoorbeeld uit de kenteken generator. Of ze niet bestaan, weet je pas na een lookup; koppel ze daarom nooit aan echte voertuig- of persoonsgegevens.
  • Logboek-parsers: herken welke strings in vrije tekst een kenteken kunnen zijn.

Voor sommige scenario's heb je wél voertuiggegevens nodig: verzekerings-aanvragen (bestaat het voertuig, welk type), APK-reminder-systemen (vervaldatum APK) en parkeerapps met tariefdifferentiatie (brandstof en emissieklasse). Die gegevens staan in RDW Open Data. Voor boete-verwerking is dat niet genoeg: eigenaargegevens staan niet in de open data.

6. RDW Open Data API

De RDW publiceert voertuiggegevens als Socrata Open Data op opendata.rdw.nl. Drie datasets zijn relevant voor kenteken-lookup:

  • /resource/m9d7-ebf2.json — Gekentekende voertuigen: merk, handelsbenaming, datum eerste toelating, vervaldatum APK, WOK-status en exportindicator. Primaire sleutel: kenteken.
  • /resource/8ys7-d773.json — Gekentekende voertuigen brandstof: brandstof, verbruik, CO₂-uitstoot, emissiecode en milieuklasse.
  • /resource/sgfe-77wx.json — Meldingen keuringsinstantie: meldingen van keuringen, met vervaldatum en geconstateerde gebreken.

Zonder Socrata app token vallen je verzoeken onder een gedeelde limiet per IP-adres; met een (gratis) app token throttelt Socrata volgens de eigen documentatie niet, tenzij het gebruik als misbruik wordt gezien. Exacte aantallen publiceert Socrata niet. Kentekens staan in de datasets zonder streepjes en in hoofdletters. Zoek je met streepjes, dan krijg je geen foutmelding maar een lege lijst: een punt waar integraties de eerste keer op stuklopen.

// Correct: geen streepjes, hoofdletters
GET https://opendata.rdw.nl/resource/m9d7-ebf2.json?kenteken=12ABC3
X-App-Token: <jouw_token>

// Geeft 200 OK met een lege lijst [], ook als het kenteken bestaat
GET https://opendata.rdw.nl/resource/m9d7-ebf2.json?kenteken=12-ABC-3

7. TypeScript implementatie

De volgende implementatie normaliseert invoer, detecteert de sidecode en valideert tegen het formaat. Verboden lettercombinaties worden gecheckt als finale stap:

// X = letter, 9 = cijfer; index + 1 = sidecode
const SIDECODES = [
  'XX-99-99', '99-99-XX', '99-XX-99', 'XX-99-XX', 'XX-XX-99', '99-XX-XX', '99-XXX-9',
  '9-XXX-99', 'XX-999-X', 'X-999-XX', 'XXX-99-X', 'X-99-XXX', '9-XX-999', '999-XX-9',
];

// 'XX-99-99' wordt /^[A-Z][A-Z]\d\d\d\d$/ (zonder streepjes)
const SIDECODE_RE = SIDECODES.map(
  (p) => new RegExp('^' + p.replace(/-/g, '').replace(/X/g, '[A-Z]').replace(/9/g, '\\d') + '$'),
);

// Niet uitgegeven combinaties (niet uitputtend)
const FORBIDDEN = ['SA', 'SD', 'SS', 'GVD', 'KKK', 'KVT', 'LPF', 'NSB', 'PKK', 'PSV', 'TBS'];

export type KentekenResult =
  | { valid: true; sidecode: number; normalized: string; formatted: string }
  | { valid: false; reason: string };

export function validateKenteken(input: string): KentekenResult {
  const normalized = input.toUpperCase().replace(/[-\s]/g, '');

  if (normalized.length !== 6) {
    return { valid: false, reason: 'Kenteken moet 6 tekens hebben (zonder streepjes)' };
  }

  const index = SIDECODE_RE.findIndex((re) => re.test(normalized));
  if (index === -1) {
    return { valid: false, reason: 'Past niet bij een bekende sidecode' };
  }

  // Alleen binnen een lettergroep zoeken: 'GS-12-AB' bevat geen SA
  const letterGroups = normalized.match(/[A-Z]+/g) ?? [];
  const combo = FORBIDDEN.find((c) => letterGroups.some((g) => g.includes(c)));
  if (combo) {
    return { valid: false, reason: `Combinatie ${combo} wordt niet uitgegeven` };
  }

  return {
    valid: true,
    sidecode: index + 1,
    normalized,
    formatted: formatWithDashes(normalized, SIDECODES[index]),
  };
}

// Streepjes op dezelfde plekken als in het patroon: '99XXX9' → '99-XXX-9'
function formatWithDashes(raw: string, pattern: string): string {
  let i = 0;
  return pattern.replace(/[X9]/g, () => raw[i++]);
}

De implementatie is bewust zonder afhankelijkheden: alles draait op standaard regex. Bij een positief resultaat geeft de functie zowel de genormaliseerde vorm (voor RDW-API-aanroepen) als de streepjes-vorm (voor UI-weergave). De verboden combinaties zijn een heuristiek: toon ze bij invoer van een bestaand kenteken liever als waarschuwing, want de lijst verandert en enkele combinaties zijn in het verleden toch uitgegeven (BBB bijvoorbeeld in 2012 en begin 2024). In onze meting (Node 22.13, Intel Core i7-14650HX) haalt de functie ongeveer 1,4 miljoen validaties per seconde op één thread.

8. Vergelijking met EU-landen

Het Nederlandse systeem kent veel verschillende indelingen. Ter vergelijking met drie buurlanden:

LandFormaatKenmerk
Nederland14 sidecodesSequentieel uitgegeven, geen regio-codering
DuitslandB-AB 12341–3 letters voor stad of regio (B = Berlijn), dan 1–2 letters en 1–4 cijfers
België1-AAA-123Cijfer + 3 letters + 3 cijfers (sinds 2010)
FrankrijkAA-123-AASequentieel nationaal systeem (sinds 2009)

Voor EU-brede validatie heb je per land een eigen set regels nodig; de formaten hierboven dekken alleen deze vier landen.

9. Edge cases die je pas in productie ontdekt

  • Koninklijk Huis: kentekens met AA en een nummer (zoals AA-86) horen bij het Koninklijk Huis en passen niet in een gewone sidecode.
  • Handelaarskentekens: groene platen met onder meer FH of HA, die een handelaar op verschillende voertuigen gebruikt. Een lookup levert dan geen specifiek voertuig op.
  • Exportkentekens: witte plaat met zwarte tekst en een eigen indeling. Verwar ze niet met ZZ: dat zijn voertuigen met een bijzondere toelating, bijvoorbeeld omdat ze te zwaar zijn.
  • WOK-status: Wacht Op Keuren. Het voertuig mag niet de weg op tot de RDW het heeft gekeurd, bijvoorbeeld na zware schade. Het veld wacht_op_keuren staat in de dataset Gekentekende voertuigen.
  • Schorsing: het kenteken is tijdelijk geschorst. Er is dan geen motorrijtuigenbelasting of verzekering nodig, maar het voertuig mag ook niet op de openbare weg staan of rijden.
  • CD-kentekens: diplomatieke voertuigen hebben een eigen indeling (CD met cijfers, CDJ voor het Internationaal Gerechtshof) en passen niet in de gewone sidecodes.

10. Waarom RDW-lookup niet genoeg is

Een veelvoorkomende fout in Nederlandse applicaties: lookup-only validatie, waarbij de applicatie iedere invoer direct naar de RDW-API stuurt. Drie problemen:

  1. Rate limiting: zonder app token deel je de limiet met andere gebruikers op hetzelfde IP-adres. Een syntactische pre-check voorkomt dat typfouten een API-call kosten.
  2. Privacy: een kenteken kan herleidbaar zijn tot een persoon. Stuur alleen kentekens naar een externe API als dat nodig is, en geen invoer die niet eens een geldig kenteken is.
  3. Latency: in onze meting duurde een verzoek aan opendata.rdw.nl ongeveer 0,2 seconde. Bij formulier-validatie wil je dat niet op elke keystroke doen — pre-check klantzijdig, lookup alleen bij submit.

De juiste architectuur: valideer syntactisch tijdens typen (inclusief sidecode-detectie voor debug-weergave), normaliseer bij submit, en roep de RDW-API alleen aan wanneerdaadwerkelijke voertuiggegevens nodig zijn. Cache RDW-resultaten voor 24 uur; de open data wordt dagelijks bijgewerkt.

11. Bronnen

  • RDW — Overzicht van kentekenseries: uitgifte per sidecode en voertuigsoort.
  • RDW Open Data (Socrata) — Gekentekende voertuigen, dataset m9d7-ebf2.
  • Wikipedia — Nederlands kenteken: kentekencombinaties, gebruikte letters en speciale kentekens, met verwijzingen naar RDW-bronnen.
  • Wegenverkeerswet 1994 en het Kentekenreglement: wettelijke basis voor kentekens en de kentekenregistratie.

Gerelateerde tools